მადა აიფედის გარეშე

დაწერილია ჟურნალისთვის 'Steps'

როდესაც საქმე ეხება ბავშვებს, თვალები მინათდება. ეს ის თემაა, რომელზეც შემიძლია  გაუჩერებლად ვილაპარაკო, ეს ის თემაა, რომელიც ძალიან მაინტერესებს და რომელსაც ყოველდღე  დიდი ინტერესით ვიკვლევ. სულ რაღაც 4 წლის წინ ვერც კი ვიფიქრებდი, თუ ასე ღრმად დავინტერესდებოდი ბავშვის ფსიქოლოგიით, მისი კვების, გართობა-განვითარებისა თუ სხვა  საკითხით. მაგრამ მას შემდეგ, რაც ილია გაჩნდა, ჩემმა ჰობებმა ერთი საფეხურით ქვემოთ ჩაიწია,  პირველი ადგილი კი  ილიამ და ყველა იმ თემამ დაიკავა, რაც მას ეხება.

როდესაც ვფიქრობდი, რომელი თემით დამეწყო ჩემი ბლოგი,  ჩემს შვილთან ერთად ლესელიძეზე ერთ-ერთ კაფეში ვიჯექი,  კარგი ამინდი იყო - მე და ილია ვთამაშობდით ჩვენს საყვარელ თამაშს... როდესაც გვერდითა მაგიდიდან მოისმა: „old macdonald had a farm“. ამ ხმამ ილიას მთელი ყურადღება მიიპყრო. გავიხედე და დავინახე ორი ბავშვი მიმჯდარი ერთი ტელეფონის ეკრანს და დედა, რომელიც რიგრიგობით ჩანგლით უდებდა ბავშვებს პირში საჭმელს. პირველი ბლოგის თემა მაშინვე გადაწყდა. არ მოგატყუებთ, მსგავსი  სცენა არაერთხელ მინახავს არაერთ საზოგადოებრივ ადგილას: სადაც ბავშვი, მშობელი და საკვებია, იქ უსათუოდაა  აიფედი/ტელეფონი/კომპიუტერი.

სიმართლე გითხრათ, მეც ჩამირთავს აიფონი, როდესაც მომდომებია მეგობრებთან მშვიდად საუბარი, მეც მიჭმევია  მულტფილმების ფონზე და, შესანიშნავად  ვიცი, როგორი ცდუნებაც აქვს ამ ამბავს. როგორც კი აჭერ თითს სამკუთხედ ღილაკს, ბავშვი, რომელიც ორი წუთის წინ პირს არ აღებდა და თავს აქნევდა, იწყებს ყველაფრის ჭამას, რასაც კი პირში ჩაუდებ. ცდუნება ნამდვილად დიდია. მაგრამ მხარეც ორი აქვს ამ ცდუნებას.

დავიწყებ შორიდან. ჭამა არის ბავშვის ზრდისთვის აუცილებელი პროცესი. მადა - ანუ ჭამის სურვილი იმ ენერგიის ეკვივალენტია, რომელსაც ბავშვი ხარჯავს. რაში ხარჯავს ენერგიას ბავშვი? როგორც კომაროვსკი ამბობს, ზრდასა და განვითარებაზე, სხეულის ტემპერატურის შენარჩუნებაზე. რაც უფრო მეტ დროს ატარებს ბავშვი გარეთ აქტიურად, მით უკეთ ჭამს.  ისედაც, ნახევარი დღის გატარება გარეთ ბევრად  უფრო ადვილია, ვიდრე მთელი ოჯახის ცეკვა-თამაში, ხვეწნა და დაპირებები, რომ საჩუქრებს დააყრიან ბავშვს, თუ ერთ კოვზ სუპს შეჭამს. მადა ნიშნავს ორგანიზმის  მზაობას საკვების ასათვისებლად, ამ წინაპირობის გარეშე კვებას დიდი აზრი არ აქვს.

ჩემი ერთი მეგობრის დედა ბავშვობიდან ცდილობდა, შვილი ბალანსირებულად გამოეკვება, ამისთვის მთელი დღე დასდევდა, ემუდარებოდა, ხშირად  ატყუებდა კიდეც. ვიდეოკასეტებიც ძალიან შველოდა ჩემს მეგობარს, უფრო სწორად, მეგობრის დედას. ტელევიზორთან სვამდნენ და პირს ავტომატურად აღებინებდნენ. ნელა ჭამდა, რადგან ხვდებოდა,  როგორც კი ღეჭვას დაამთავრებდა, მულტფილმი აღარ იქნებოდა. დღეს ჩემი მეგობარი ისევ ასე გეახლებათ - ტელევიზორთან, წიგნით ხელში - რაღაც  ყოველთვის უნდა ხდებოდეს ჭამის პარალელურად. თუმცა ის არ იცის, რომ როდესაც რაღაც ხდება პარალელურად, კავშირი სხეულთან  დარღვეულია და ძალიან მარტივია, გამოგრჩეს დანაყრების მომენტი. ამას კიდევ ერთი ფაქტორი ემატება - როდესაც ჩემი მეგობარი უყურებს ტელევიზორს, ავტომატურად უჩნდება რამეს დაღეჭვის სურვილი.

ამიტომაც  მნიშვნელოვანია კონცენტრაცია, რომ ადამიანი აცნობიერებდეს ჭამის პროცესს, გრძნობდეს გემოს, სუნს, ტემპერატურას და საკვების შემადგენელ ინგრედიენტებს,  უნდა ხვდებოდეს, როდის ნაყრდება.  როცა ბავშვს კვების პარალელურად მულტფილმს ვურთავთ, ვართმევთ მას შეგრძნებებს, ვარღვევთ მის ცნობიერებას.

მეორე საკითხია, თუ უკვე მივაჩვიეთ ჩვენი შვილი მულტფილმებს და აიფედს და გვინდა გადავაჩვიოთ, როგორ მოვიქცეთ ამ  შემთხვევაში?

მთავარია, დავიწყოთ ნაბიჯ-ნაბიჯ. მინახავს ბევრი ძალიან ტექნიკაზე დამოკიდებული ბავშვი, შემსწრეც ვარ ბევრი ისტერიკის, როდესაც ბავშვი იატაკზე წევს, ხელ-ფეხს აფართხალებს და ითხოვს მულტფილმებს. მყისიერად გადაჩვევა არარეალურია და  დიდ ტრავმას იწვევს. შეგიძლიათ გამოიყენოთ, ერთი შეხედვით, ობიექტური ხერხი - ელემენტი, რომ ჩართვიდან ცოტა ხანში აიფედი დაჯდეს  ან გაფუჭდეს. ნელ-ნელა სულ უფრო უნდა შევამციროთ  აიფედის მუშაობის დრო ელემენტის მიზეზით. აუდიოწიგნები სცადეთ. მოსწონს ბავშვს ზღაპრის მოსმენა? შეუმცირეთ ვიზუალი, დაუტოვეთ აუდიო, მერე ჩაანაცვლეთ წიგნებით. ასე შეამცირეთ დოზაც და გაანეიტრალეთ საშიშროებაც.

გირჩევთ,  დიდი ენერგია დაუთმოთ საკვებს. ილია რომ  ორი წლის გახდა,  სულ უფრო და უფრო გაუმძაფრდა იმის სურვილი, რომ თვითონ ეკეთებინა  რაღაცები. ძალიან ვამხნევებ, როდესაც დამოუკიდებლად ჭამს. სიმართლე გითხრათ, ბევრი სუპი დასხმულა ჯემპრზე და ბევრი წიწიბურა დაყრილა იატაკზე, მაგრამ ამის გამო არასოდეს მინერვიულია ან მიმიცია შენიშვნა. ვაფასებ ილიას მცდელობებს, ეს დიდი რამეა მისთვის. შექება მეტად მნიშვნელოვანია, ყოველ შემთხვევაში, ასე მიმაჩნია და შედეგიც სახეზე მაქვს.

მეორე მომენტია, თუ როგორ მიართმევთ ბავშვს საჭმელს. ილიას უყვარს თეფში განყოფილებებით - ცალკე რომ ალაგია ბოსტნეული, ცალკე - კატლეტი და ცალკე  - ყველი. დიდი ეფექტი აქვს მორთულობას. მე ვადევნებ თვალს რამდენიმე კარგ ინსტაგრამ account’ს, თქვენც გირჩევთ, ინსპირაციისთვის leesamantha’ს ფოტოებს გადახედოთ. რომელ ბავშვს არ მოუდნება ბრინჯის პანდას ან ყველის რობოტის გასინჯვა? და კიდევ ერთი ხრიკი - თუ ბავშვი  საჭმლის რომელიმე სახეობას არც სინჯავს (რაც ჩემს შემთახვევაში ხშირად მომხდარა), ვუმატებ მის ერთ საყვარელ ინგრედიენტს. ხოდა, სუპებში ვიჭერთ კარტოფილებს და ვშველით სტაფილოებს დახრჩობისგან. თავისი ხელით, თავისი ნებით, ყოველგვარი  დაძალების გარეშე.

გემრიელი საჭმელი მეც ძალიან მიყვარს და ეს პროცესი უდიდეს სიამოვნებას მანიჭებს. ნუ მოვაკლებთ ამ სიამოვნებას ჩვენს შვილებს!

music of dancing waves

as a huge bossa nova fan, i have been listening a lot to antonio carlos jobim, joao gilberto, astrud gilberto and probably each and every artist who has ever performed anything in this style.

i can say one thing - when my favourite joao donato's music is on, you know it straight away, because it's such a different bossa nova! bossa nova with little sway, as i like to call it. his bossa nova is like the dancing waves of the ocean and his voice is amazingly soft and warm. i can just put on his whole album, close my eyes and taste the salt from the ocean dissolving in the air. i can feel sand under my feet and hear the sound of birds and happy people dancing to this amazing rhythm. and i feel like dancing too. in my office room, in hot tbilisi street or wherever i may be.

it's time to visit brasil.

one patriotic post

some things and stories have been coming to my mind, which i wanted to share with you. most of them are connected to georgia and how much i love living in this country. maybe because of the tourist season, or maybe because i have been walking around the city a lot recently, but this is exactly what i want to write about now.

i am happy to be living in the city which i love, to be loving the life in this city and the atmosphere it has. the best thing this city has is kindness. and that people here care. even if they have seen you for the first time in a queue for the carousel where you forgot to top up the paying card - they pay for you; if you are the last one in a fifty people line to get into the funicular train with a child, they let you in as first; when you sit in a cafe with friends the waiter pays your bill; someone gives you an ice-cream in the street because she has an extra one; complete strangers help you carry heavy bags up the stairs, and heavy stroller too (because, yes, tbilisi is an absolutely child unfriendly city), old people give you detailed directions to every street you need.. 

all those things make you feel that you are never alone in this city, someone always cares for you, even if he or she doesn't know you name. that is a great thing to see, notice and appreciate. and next time do something for someone who's name you don't know. and stop complaining about tbilisi. 

photo by Nukri Mandzulashvili

ნამდვილი აკა

ამ წერილის დაწერისთვის ორი მიზეზი მაქვს: პირველი, მინდა ცოტა სიმძიმე ჩამოვაშორო ჩემს გულს, იქნებ ამ სიტყვებმა მაინც დამიცხროს აუტანელი გულისტკივილი და მის ცემასაც რამე უშველოს. მეორე მიზეზი კი ისაა, რომ რასაც ახლა ვგრძნობ, მინდა დავწერო, ფიქრებს თავი მოვუყარო, რომ წლების შემდეგ ამ წერილმა ისევ ცოცხლად გამახსენოს ყველაფერი და დამიბრუნოს ყველა ის გრძნობა და მოგონება, რაც აკასთან მაკავშირებს.

„ჩემო ოქრო“ - ყოველ წამს, როდესაც თვალებს ვხუჭავ, ჩამესმის ოდნავ ჩახლეჩილი ხმა. ღიმილსაც ვხედავ, ისეთ ღიმილს,  მხოლოდ  აკას რომ ჰქონდა - კეთილს და თბილს. თან გიღიმოდა და თან ღიმილით გეფერებოდა, გითბობდა გულს და გაბედნიერებდა. თვალებსაც ვხედავ - მოკაშკაშე ცისფერ თვალებს, არ ვიცი, რა ანათებს ამ თვალებზე მეტად, ალბათ არც მზე, არც ფეირვერკი... დიახ, ფეირვერკი! აი, ასე ვეძახდი მე ჩემს აკას, ფეირვერკივით ხმაურიანს, ფეირვერკივით ნათელს და ფეირვერკივით ბედნიერებისმომტანს...

ჩემმა მეგობარმა აკამ  მსოფლიოში ყველაზე კარგად იცოდა მეგობრობა. არასოდეს არავისთან არაფერი შეეშლებოდა, ყველასთან მართალი და ნამდვილი იყო. რომ დაფიქრდე, რა არის ნამდვილი? ალბათ დღეს  არაფერია ნამდვილი, გარდა ჩემი აკასი. აღარც სიტყვები, აღარც გრძნობები, არც შეპირებები, ადამიანებიც აღარ არიან ნამდვილები. ამ გარემოში აკაღა ახერხებდა,  არ დაეკარგა ეს თავისი სინამდვილე, ისეთი იყო, როგორც იყო, თამაშის და თავისმოჩვენების გარეშე. ის ყოველთვის ამბობდა, რასაც ფიქრობდა, აკეთებდა, რაც  სწორად მიაჩნდა, რადგან  მართალი იყო ყველასთან და, პირველ რიგში,  თავისთავთან. ბევრჯერ მითქვამს, და აქაც გავიმეორებ, რომ არ არსებობდა ზღვარი იმისა, თუ რისი ჩადენა შეეძლო აკას  მეგობრის გამო. იმიტომაც უყვარდა ის ყველას ასე ძალიან, ასე გულით...

აკას  ადამიანების მიზიდვის საოცარი უნარი  ჰქონდა. ის იზიდავდა ყველას მის გარშემო. გინდოდა, აკასნაირად ჩაგეცვა, აკასნაირად მოქცეულიყავი, აკასნაირად შეგძლებოდა მეგობრობა... ერთსაც ვიტყოდი აკას სინამდვილეზე - რაც მე აკას ვიცნობ, მისგან არასოდეს გამიგია არავის განკითხვა, არავის აუგი ან საყვედური. აი, ასეთი იყო ჩემი აკა. თბილი, ტკბილი და კეთილი.

სიკეთეს ადამიანში შეუცდომლად გრძნობენ ბავშვები. გრძნობენ და უყვართ. ჩემი შვილი აკაზე გიჟდებოდა.  რომ გაიზრდება,  მინდა, ახსოვდეს თავისი აკა, რომელსაც ილუ  უგონოდ უყვარდა. ის ჩემთან კი არა, ილუსთან მოდიოდა სტუმრად. ისხდნენ სათამაშოების ოთახში და საათობით ერთობოდნენ. როგორ გამოსდიოდა ასე, ორ წამში, ყველა ბავშვთან საერთო ენის გამონახვა, არ ვიცი. ალბათ თვითონაც ბავშვი იყო და ამიტომ. ოცდაექვსი წლის პატარა ბავშვი, რომლის მოფერების, ჩახუტების და დაცვის სურვილი მქონდა სულ.

სულ მეღიმებოდა აკას საყვარელ მუსიკაზე. მაწერინებდა დისკებს თავისი მანქანისთვის, მაგრამ მკაცრი თანმიმდევრობით - რადგან პლეიერი სიმღერებს ვერ რთავდა და მიყოლებით უწევდა მოსმენა. ახლა მახსენდება სიმღერა, რომელსაც ყველაზე ხშირად უსმენდა - რეი ჩარლზის „Mother“.

„Ever since the lord called, and she left,

Parts of her flow through me every day“...

დღეს რომ ამ სიმღერას ვუსმენ, სულ სხვაგვარად მხვდება გულზე და სულ სხვაგვარად მტკივა.

აკას საყვარელი რეპი კიდევ ცალკე ისტორიაა... ამდენი არარომანტიკული სიმღერა ერთად გოგოს ფლეილისტში წარმოუდგენელია, მაგრამ ასეთი იყო აკა. რეპი, მუქი მანიკიური და მკაცრი დრესკოდი :) ალბათ ახლა რომ ხედავდეს, რა ფერის ფრჩხილებით ვწერ ამ წერილს, მეტყოდა: „კარგი რა, ნინიიი, რა წაგისვამს ეს!“ შევპირდებოდი და უმალ მოვიშორებდი. ჩავიცვამდი ჩემს შავ კეტებს, რომელიც ძალიან მოსწონდა და ძალით მაყიდინა. დღეს სწორედ ამ კეტებით დავდივარ აკას პანაშვიდზე.

ორ სიტყვასაც ვიტყვი აკას სილამაზეზე. შიგნიდან როგორი ლამაზიც იყო, ისეთივე ლამაზი იყო გარედანაც. ‘იყო’ს ვწერ და ვერ ვიჯერებ. აკა არის ყველაზე ლამაზი გოგო მთელს მსოფლიოში, ჩვენი მოდელი და просто красавица. გვიხაროდა - სამსახურში მოქმედი მოდელი გვყავდა. მიტარბის რეკლამაა გადასაღები? აკა, მოდიი! ბაკურიანის პოსტერზე უნდა დავბეჭდოთ? აკა ჩაიცვი ცისფერი მაისური, ვიწყებთ გადაღებას. პრომო გოგოების ფორმაა შესაკერი? აკა, მოდი ზომები ავიღოთ! თვითონ ამ ყველაფერზე გიჟდებოდა. ყოჩაღი ნიჭიერი ანალიტიკოსი, რომელიც პარალელურად მოდელია. სადმე გაგიგიათ ასეთი ამბავი? ლამაზი, ჭკვიანი და წარმატებული - აი ესეთი აკა ვიცი მე. და ასეთ აკას იცნობს ყველა.

ლონდონში რომ მიდიოდა სულ იმას ვფიქრობდი, როგორ შეიძლება აკა ცხოვრობდეს სხვა ქალაქში, ის ხომ ძალიან თბილისის გოგოა. თბილისის სახე და გული. ახლა ვფიქრობ, ნეტავ ცოცხალი იყოს და სადაც უნდა იქ იცხოვროს.

გული მტკივა, რამდენი რამე ქონდა წინ და რამდენი რამე ვერ მოასწრო. ვერ ვნახავ როგორი იქნება ათ წელში. სიბერეში რომ ვაპირებდით მთელი მსოფლიოს ერთად მოვლას, მაგასაც ვერ გავაკეთებთ. ჩვენი შვილები ვერ იმეგობრებენ, ბევრ საქმეებს  ერთად ვერ გავაკეთებთ. და გვერდში არ მეყოლება ჩემი მზე, მეგობარი და უდიდესი მხარდაჭერა.

how love sounds

what is for you the melody of love?
does love has a special sound for you, or maybe special tune? is it pure melody or does someone sing it? who is singing? is the voice female or male?

there are songs that have special love sound for me, and it is hard to find a special unique formula, which explains what do all my favourite songs of love have in common. maybe nothing. but this list of songs is what love sounds to me. just as different as these songs are, so are my feelings, memories and emotions different when listening to each of them.

ennio morricone - playing love
etta james - at last
robin thicke - lost without you

jovanotti - serenata rap

barry white - i only want to be with you

george benson - love all the hurt away

bootsy collins - very yes

norah jones - the story

damien rice - the blower's daughter

rachel yamagata - i wish you love

will downing - day dreaming

syreeta - to know you is to love you

prince - the most beautiful girl
michel petrucciani - looking up
tania maria - intimidade
tsuyoshi yamamoto - jealous guy

and how does your ultimate love song list look like? have you ever thought about it?

sharing with you a great love song by isaac hayes, who for me is one of the best love voices, alongside with barry white, marvin gaye and george benson.

for the memories

what do you keep for memories?

is it old tickets from the concerts? or maybe valentine cards from unknown admirers. or school notebooks with secret messages in them. or dried roses, photos from school parties, bracelets from summer sets, museum passes, theatre play schedules, souvenirs from the trips, indian movie soundtracks, university id's, fake age passes, articles cut from the newspapers...

are you as memory-obsessed as i am?

my box of memories is full of things which help me go back to any period in my life and reminisce its emotions and feelings. it is my box of memories and my time machine at the same time.

this obsession has been occupying one box for long time, now i open it more and more rare and devote my energy to filling new one - my son's box of memories, with all his words, funny expressions and photos, with all my love - hoping that one day he will be happy to know what a great child he was :)

spring is for enjoying

spring is for enjoying.

enjoying big things and little things.

enjoying the weather, the sun, first sunny days and coatless outfits, raindrops dancing on the windows, or on our jackets.

enjoying people, talking with them and smiling with them.

enjoying walking, leaving cars behind

enjoying your city, taking pictures of it, of its buildings and balconies, of people living there

enjoying small green leaves popping out of the trees, smell of flowers in every corner

enjoying music, spring music, music to which you want to smile in the streets

enjoying dreaming. of summer. of all the good things it will bring.